Taboes: waarom zwijgen we over wat ons raakt?

Er zijn onderwerpen waarover we simpelweg niet praten. Op het werk niet, thuis niet, misschien zelfs niet met onszelf. Taboes vormen onzichtbare grenzen in ons denken en handelen. Ze beschermen soms, maar beperken vaak. Ze houden organisaties vast in oude patronen en mensen gevangen in stilte. Toch zijn taboes niet onveranderlijk. Ze zijn historisch gegroeid en kunnen doorbroken worden. Maar dan moet je wel eerst begrijpen waarom ze er zijn.

De onzichtbare krachten in organisaties

In organisaties heerst vaak een sfeer waarin bepaalde zaken niet bespreekbaar zijn. Niet omdat het formeel verboden is, maar omdat er ongeschreven regels bestaan over wat wel en niet kan. Dit 'gedoe' – die spanning, die onuitgesproken irritatie, die vermeden conflicten – blijft vaak onder de oppervlakte sudderen. Met alle gevolgen van dien.

Taboes en tijdgeest

Wat in de ene tijd volstrekt normaal is, kan in een andere periode ondenkbaar worden. Taboes verschuiven met de tijdgeest. Ze zijn historisch gegroeid en cultureel bepaald. Toch voelen ze vaak aan als universele waarheden. Rik Torfs opent zijn boek met een hoofdstuk over taboes, juist omdat hij de zaken wil bespreken die in de huidige tijdgeest moeilijk bespreekbaar zijn.

Van persoonlijke beperkingen naar vrijheid

Taboes werken niet alleen op maatschappelijk niveau. Ze nestelen zich ook in ons persoonlijke leven. Ongeschreven regels over wie we zouden moeten zijn, wat we zouden moeten willen, hoe we ons zouden moeten gedragen. Deze interne taboes kunnen ons belemmeren in onze groei en authenticiteit.

Geld: het hardnekkige taboe

Over seks praten we inmiddels redelijk openlijk. Over de dood iets minder, maar ook dat wordt langzaam bespreekbaarder. Maar over geld? Dat blijft een hardnekkig taboe. Hoeveel verdien je? Wat heb je betaald voor je huis? Kun je je vakantie eigenlijk wel betalen? Vragen die voor veel mensen té direct voelen.

Seksualiteit en intimiteit

Seksualiteit blijft een terrein vol taboes. Zeker wanneer het gaat om groepen die niet in het 'normale' plaatje passen. Mensen met een beperking, ouderen, of juist professionals in hun werkcontext – overal gelden impliciete regels over wat wel en niet gepast is om te bespreken.

Verkrachting en seksueel geweld

Weinig taboes zijn zo diepgeworteld als die rondom seksueel geweld. De stilte eromheen is vaak oorverdovend. Slachtoffers durven niet te spreken uit angst voor schaamte, victim blaming of simpelweg niet geloofd te worden. Toch is doorbreken van deze stilte essentieel voor herstel en maatschappelijke verandering.

De dood als taboe

We weten allemaal dat we ooit zullen sterven. Toch praten we er liever niet over. De dood is misschien wel het grootste taboe in onze samenleving. We vermijden het onderwerp, gebruiken eufemismen ('hij is heengegaan', 'ze is van ons heen') en hebben moeite met de praktische kant van het overlijden.

Diversiteit en identiteit

Taboes rond afkomst, huidskleur, gender en identiteit zijn misschien wel de meest gevoelige van dit moment. Wat mag je nog zeggen? Wanneer ben je te direct? Hoe vraag je door zonder te kwetsen? De angst om fouten te maken leidt soms tot een nog grotere stilte. Terwijl juist het gesprek nodig is.

De praktijk van taboeonderwerpen

Sommige taboes zijn zo specifiek dat ze alleen binnen bepaalde groepen of beroepen spelen. Toch zijn ze niet minder relevant. In de accountancy, in de religieuze gemeenschap, in kinderboeken – overal gelden eigen codes over wat wel en niet bespreekbaar is.

Taboes doorbreken: hoe en waarom?

Het doorbreken van taboes is geen doel op zich. Niet elk taboe verdient doorbroken te worden, en timing is cruciaal. Toch zijn er goede redenen om bepaalde stiltes te verbreken. Voor persoonlijke groei, voor gezondere organisaties, voor een inclusievere samenleving. De vraag is niet óf we over moeilijke onderwerpen moeten praten, maar hoe we dat respectvol en effectief kunnen doen.

Taboes veranderen mee met de tijd. Wat vandaag ondenkbaar is, kan morgen bespreekbaar zijn. En wat nu vanzelfsprekend lijkt, was ooit een taboe. Deze verschuivingen gebeuren niet vanzelf. Ze vragen om mensen die durven te spreken, te vragen, te luisteren. Die bereid zijn ongemakkelijk te zijn, fouten te maken en door te leren. Want uiteindelijk gaat het doorbreken van taboes niet over het schoppen tegen grenzen, maar over het vergroten van de ruimte waarin we allemaal kunnen ademen.